Πρωτεΐνη και νεφρά: τι δείχνουν τα στοιχεία

Σε ανθρώπους χωρίς νεφρική νόσο, οι κλινικές δοκιμές δεν δείχνουν βλάβη στη νεφρική λειτουργία από υψηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης. Σε χρόνια νεφρική νόσο ισχύει άλλος κανόνας: εκεί η πρωτεΐνη ρυθμίζεται, και την ποσότητα την ορίζει ο νεφρολόγος σου. Αν έχεις νεφρική νόσο, αυτό το άρθρο δεν σου δίνει στόχο. Ακολουθείς τον νεφρολόγο σου.

Από πού ξεκινά ο φόβος

Η θεωρία, όπως την περιγράφουν οι Devries και συνεργάτες (2018), είναι ότι η πολλή πρωτεΐνη αυξάνει το φορτίο ουρίας που φιλτράρουν τα νεφρά, αυτό ανεβάζει τη σπειραματική διήθηση (GFR) και η μόνιμη υπερδιήθηση καταλήγει σε βλάβη. Σε ανθρώπους με χρόνια νεφρική νόσο, όπου οι νεφρώνες φιλτράρουν λιγότερο, η μειωμένη πρωτεΐνη έχει θέση.

Στα υγιή νεφρά η εικόνα είναι διαφορετική. Η αύξηση του GFR μετά από πρωτεΐνη ονομάζεται νεφρική λειτουργική εφεδρεία και είναι φυσιολογική προσαρμογή για να καθαριστεί το επιπλέον άζωτο. Οι ίδιοι συγγραφείς σημειώνουν ότι στην εγκυμοσύνη το GFR ανεβαίνει περίπου 65% χωρίς να αυξάνεται ο κίνδυνος νεφρικής νόσου.

Τι βρήκαν οι μελέτες σε υγιείς

Η μετα-ανάλυση των Devries και συνεργατών, στο Journal of Nutrition, συγκέντρωσε 28 τυχαιοποιημένες δοκιμές με 1.358 συμμετέχοντες χωρίς νεφρική νόσο. Περιλάμβανε υγιείς, παχύσαρκους, άτομα με διαβήτη τύπου 2 ή υπέρταση, και απέκλειε όσους είχαν ήδη ενδείξεις νεφρικής βλάβης. Υψηλή πρωτεΐνη σήμαινε τουλάχιστον 1,5 g ανά κιλό σωματικού βάρους, ή τουλάχιστον 20% της ενέργειας, ή τουλάχιστον 100 g την ημέρα.

• Η μεταβολή του GFR από την αρχή ως το τέλος δεν διέφερε ανάμεσα σε υψηλή και κανονική ή χαμηλότερη πρωτεΐνη.
• Στο τέλος των δοκιμών το GFR ήταν ελάχιστα υψηλότερο με την υψηλή πρωτεΐνη, κάτι που οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν αμελητέα επίδραση.
• Στην υποομάδα με διαβήτη τύπου 2 δεν βρέθηκε διαφορά.

Το συμπέρασμά τους: η υψηλή πρωτεΐνη δεν επηρεάζει αρνητικά τη νεφρική λειτουργία σε υγιείς ενήλικες. Ως κύριο περιορισμό αναφέρουν τον ασαφή κίνδυνο μεροληψίας επιλογής στις δοκιμές. Η θέση του ISSN (2017) καταλήγει στο ίδιο για αθλούμενους και αναφέρει δοκιμές με πρόσληψη έως 3,3 g/kg για έως έναν χρόνο σε υγιείς που ασκούνταν με βάρη, χωρίς επιβάρυνση στους δείκτες νεφρών και ήπατος.

Ενημερωτικό περιεχόμενο, όχι εξατομικευμένη διατροφική συμβουλή. Το προσωπικό σου πλάνο το φτιάχνει αδειοδοτημένος διαιτολόγος-διατροφολόγος.

Τι λέει η EFSA

Η επιστημονική γνώμη της EFSA για τις τιμές αναφοράς πρωτεΐνης (2012) ορίζει μέση απαίτηση 0,66 g/kg την ημέρα και πρόσληψη αναφοράς πληθυσμού (PRI) 0,83 g/kg για ενήλικες. Τα δεδομένα δεν επαρκούσαν για ανώτατο ανεκτό όριο (UL). Η EFSA γράφει ότι προσλήψεις έως το διπλάσιο της PRI καταναλώνονται τακτικά από μικτές δίαιτες από ορισμένους σωματικά δραστήριους και υγιείς ενήλικες στην Ευρώπη και θεωρούνται ασφαλείς. Το διπλάσιο του 0,83 είναι περίπου 1,66 g/kg. Αυτό δεν σημαίνει ότι πάνω από εκεί υπάρχει κίνδυνος· σημαίνει ότι η EFSA δεν διατύπωσε κρίση για υψηλότερες τιμές.

Η ίδια γνώμη εξέτασε και τη νεφρική λειτουργία ως πιθανό κριτήριο, αλλά έκρινε τα δεδομένα ανεπαρκή για να βγάλει τιμή αναφοράς από αυτήν. Πόση πρωτεΐνη έχει νόημα για όποιον προπονείται, θα το βρεις στο πόση πρωτεΐνη την ημέρα και στον υπολογιστή.

Ενημερωτικό περιεχόμενο, όχι εξατομικευμένη διατροφική συμβουλή. Το προσωπικό σου πλάνο το φτιάχνει αδειοδοτημένος διαιτολόγος-διατροφολόγος.

Αν έχεις χρόνια νεφρική νόσο

Η κατευθυντήρια οδηγία KDIGO 2024 για τη χρόνια νεφρική νόσο ορίζει τη νόσο ως διαταραχές της δομής ή της λειτουργίας των νεφρών που διαρκούν τουλάχιστον 3 μήνες. Για την πρωτεΐνη:

• Προτείνει πρόσληψη 0,8 g/kg την ημέρα σε ενήλικες με νόσο σταδίου G3 έως G5, δηλαδή με GFR κάτω από 60 ml/min/1,73 m².
• Συστήνει να αποφεύγεται πρόσληψη πάνω από 1,3 g/kg σε ενήλικες με νόσο που κινδυνεύει να εξελιχθεί.
• Πολύ χαμηλή πρωτεΐνη δίνεται μόνο υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, και όχι σε παιδιά ή σε μεταβολικά ασταθείς ασθενείς.
• Ζητά την καθοδήγηση από διαιτολόγο εξειδικευμένο στη νεφρολογία, προσαρμοσμένη στο στάδιο και στα υπόλοιπα προβλήματα υγείας του καθενός.

Η οδηγία κάνει και μια πρακτική επισήμανση: τα γραμμάρια πρωτεΐνης δεν είναι γραμμάρια φαγητού, αφού 100 g κρέας δίνουν περίπου 25 g πρωτεΐνης. Για τους ανθρώπους με χρόνια νεφρική νόσο συστήνει επίσης περισσότερες φυτικές τροφές από ζωικές· η διαφορά των πηγών εξηγείται στο ζωική ή φυτική πρωτεΐνη.

Με απλά λόγια: αν έχεις διάγνωση νεφρικής νόσου ή ο γιατρός σου παρακολουθεί τη νεφρική σου λειτουργία, οι αριθμοί για αθλούμενους σε αυτόν τον ιστότοπο δεν ισχύουν για σένα. Την πρωτεΐνη σου την ορίζει ο νεφρολόγος σου, μαζί με διαιτολόγο-διατροφολόγο.

Ενημερωτικό περιεχόμενο, όχι εξατομικευμένη διατροφική συμβουλή. Το προσωπικό σου πλάνο το φτιάχνει αδειοδοτημένος διαιτολόγος-διατροφολόγος.